इरान र इज्राएल विचको युद्ध, विश्वमा त्यसबाट पर्ने प्रभावहरु

इरान र इज्राएलबीच युद्धको सम्भावित अवस्था र त्यसबाट विश्वमा पर्न सक्ने प्रभावहरू निकै गम्भीर र बहुआयामिक हुन सक्छन् । यी दुई देशबीचको तनाव ऐतिहासिक, धार्मिक, रणनीतिक, र भू-राजनीतिक कारणहरूले जटिल बनेको छ । यदि खुला युद्ध हुन्छ भने त्यसको विश्वव्यापी असर निम्न तरिकाले पर्न सक्छ:

 १. विश्वव्यापी आर्थिक प्रभाव:

तेल मूल्यमा वृद्धि: इरान मध्यपूर्वको प्रमुख तेल उत्पादक हो। यदि युद्धले होर्मुजको जलडमरु (Strait of Hormuz) बन्द गरायो भने, जहाँबाट विश्वको झण्डै २०% तेल पार हुन्छ, त्यसले तेलको मूल्य आकस्मिक रूपमा धेरै बढाउँछ।

विश्व बजारमा अस्थिरता: वित्तीय बजारहरूमा त्रास फैलिन्छ, स्टक मार्केटहरू घट्न सक्छन्, र लगानीकर्ताहरू सुरक्षित सम्पत्तिहरू (जस्तै: सुन, डलर) तर्फ भाग्न सक्छन्।

 २. क्षेत्रीय अस्थिरता:

लेबनान, सिरिया र यमनमा प्रभाव: इरानले समर्थन गर्ने समूहहरू (जस्तै: हिज्बुल्लाह, हूथीहरू) युद्धमा सक्रिय हुन सक्छन्। इज्राएलको सुरक्षामा ठूलो चुनौती थपिन्छ।

गाजा स्ट्रिपमा वृद्धि: हमास इरानद्वारा समर्थित भएकोले, गाजामा पुनः युद्ध भड्किन सक्छ।

 ३. अन्तर्राष्ट्रिय हस्तक्षेप:

अमेरिका: इज्राएलको प्रमुख सहयोगी भएकाले अमेरिका सैन्य रूपमा सामेल हुन सक्छ।

रूस र चीन: सम्भावित रूपमा इरानको पक्षमा कूटनीतिक वा अप्रत्यक्ष समर्थन गर्न सक्छन्, जसले proxy war को स्वरूप लिन सक्छ।

 ४. शरणार्थी संकट र मानव अधिकार:

लाखौं मानिसहरू युद्धप्रभावित क्षेत्रबाट भाग्नेछन्, विशेषतः सिरिया, लेबनान, र इरानको पश्चिमी भागबाट।

मानवीय संकट: खाद्यान्न, औषधि, र आधारभूत सेवाको अभाव हुनेछ।

 ५. धार्मिक कट्टरता र आतंकवादको वृद्धि:

मुस्लिम समुदायमा विभाजन अझ चर्कन सक्छ (शिया – सुन्नी, इरान – साउदी नेतृत्व)।

युद्धको बहानामा चरमपन्थी संगठनहरू सक्रिय हुन सक्छन् (जस्तै: ISIS को पुनरुत्थान सम्भावना)।

 ६. नेपाल र अन्य साना देशहरूमा प्रभाव:

वैदेशिक रोजगार: मध्यपूर्वमा काम गरिरहेका नेपालीहरू संकटमा पर्न सक्छन्।

तेल मूल्यमा असर: नेपालले आयात गर्ने पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढ्न सक्छ, जसले मुद्रास्फीति ल्याउँछ।

शान्ति मिसन: UN मा काम गरिरहेका नेपाली शान्ति सैनिकहरूको जिम्मेवारी बढ्न सक्छ । 
 
इरान-इज्राएल युद्धको सम्भावित परिदृश्यमा आधारित विश्लेषणात्मक रिपोर्ट हाल यही हुन्छ भन्ने आँकलन गर्न कसैले सकिदैन । इज्राएलमा राष्ट्रिय संकटको घोषणा गरिसकेका छन । विश्वका केन्द्रमा रहेका देश भएकाले सबै देशको ध्यान त्यतै खिचिएका हुन् । रोजगारीको लागि नेपाल मुलका नेपालीहरुको सङ्ख्या हजारौं छन । त्यसो हुदा नेपाल सरकारले पनि युद्धको संकटलाई आँकलन गर्न जरुरि छ । युद्ध लम्बिने र चरम द्वन्द चर्केको अवस्थामा आफ्नो नागरिक बचाउनु पर्छ । सरकारले यस्ता निर्णयमा फिर्ता बोलाउन पनि  ढिलाई गर्नु हुदैँन ।