सार्वजनिक पद, पारदर्शिता र जनअपेक्षा

लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा सार्वजनिक पद भनेको ओहोदा मात्र होइन, यो नागरिकले दिएको नासो र जिम्मेवारी पनि हो। जब कुनै व्यक्ति सार्वजनिक पदमा बहाल हुन्छ, उसका हरेक निर्णय र चालचलन ऐनाझैँ छर्लङ्ग हुनुपर्छ। पछिल्लो समय 'सार्वजनिक पद धारण र पारदर्शिता' बीचको सम्बन्धमा कतै खाडल त देखिँदै छैन भन्ने गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेको छ । 

सार्वजनिक निकायमा बस्नेहरूको पारदर्शिता नै सुशासनको पहिलो शर्त हो। 

यसले यी कुराहरू सुनिश्चित गर्दछ नै । 
जवाफदेहिता: जनताको करबाट आर्जित स्रोत र साधनको सही सदुपयोग भएको छ कि छैन भन्ने कुराको जवाफ दिनु अधिकारीहरूको दायित्व हो।

भ्रष्टाचार नियन्त्रण: जहाँ पारदर्शिता हुँदैन, त्यहाँ अपारदर्शी निर्णय र आर्थिक अनियमितताले प्रश्रय पाउँछ। 'गोपनीयताको संस्कृति' ले नै भ्रष्टाचारलाई मलजल गर्छ।

जनविश्वासको रक्षा: राज्यका संयन्त्रप्रति नागरिकको भरोसा तब मात्र बढ्छ, जब उनीहरूले सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति विवरण, निर्णय प्रक्रिया र सेवा प्रवाहमा स्पष्टता देख्छन्।

विद्यमान चुनौतीहरू नेपालको सन्दर्भमा 'सूचनाको हक' सम्बन्धी कानुन त छ, तर व्यवहारमा अझै पनि सूचना लुकाउने प्रवृत्ति हाबी छ। सार्वजनिक पदमा पुगेपछि आफ्नो सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक गर्न आनाकानी गर्ने, नीतिगत निर्णयहरू गोप्य राख्ने र स्वार्थको द्वन्द्व (Conflict of Interest) भएका ठाउँमा संलग्न हुने जस्ता कार्यले पारदर्शिताको खिल्ली उडाइरहेका छन्।

"अन्धकारमा मात्रै भ्रष्टाचार मौलाउँछ, पारदर्शिताको उज्यालोमा गलत नियत स्वतः परास्त हुन्छ।"

अबको बाटो, अबको आवश्यकता भनेको केवल कानुन बनाउनु मात्र होइन, त्यसको इमानदार कार्यान्वयन गर्नु हो। सार्वजनिक पदमा रहेकाहरूले:

आफ्नो सम्पत्ति विवरण नियमित र अनिवार्य रूपमा सार्वजनिक गर्नुपर्छ।

निर्णय प्रक्रियामा सरोकारवालाहरूको सहभागिता र पारदर्शिता सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

डिजिटल माध्यमको प्रयोग गरी 'ओपन डाटा' संस्कृतिलाई अंगाल्नुपर्छ।

अन्तिममा भन्नै पर्छ सार्वजनिक पद कसैको निजी सम्पत्ति होइन । यो त जनताको सेवाका लागि सापट लिइएको अधिकार मात्र हो । पारदर्शिताले पदको गरिमा घटाउँदैन, बरु त्यसलाई अझ मर्यादित र विश्वसनीय बनाउँछ । त्यसैले, पद धारण गर्ने हरेक व्यक्तिले 'काँचको घर' मा बसेको महसुस गर्दै आफ्ना हरेक गतिविधि पारदर्शी राख्नु नै आजको आवश्यकता र लोकतन्त्रको सुन्दरता हो । त्यसो हुँदा विशिष्ट पद धारण गर्ने व्यक्तिहरूको मन, मस्तिष्क र व्यवहारमा पारदर्शिताको विशिष्टता देखिनु आम जनताको मुहारमा खुसी छर्नु हो ।