सामाजिक सुरक्षा कोष– नागरिकको सुख-दुःखको सहारा

        नेपालको संविधानले परिकल्पना गरेको समाजवादोन्मुख अर्थतन्त्र र मौलिक हकका रूपमा रहेको सामाजिक सुरक्षाको जगलाई मूर्तरूप दिन सामाजिक सुरक्षा कोष एउटा कोसेढुङ्गा सावित भएको छ । विशेषगरी श्रमजीवी वर्गको भविष्यलाई सुरक्षित गर्ने र आपतविपद्को समयमा राज्यको उपस्थिति महसुस गराउने उद्देश्यले ल्याइएको यो कार्यक्रम अहिले आम नागरिकको वास्तविक सहारा बन्दै गएको छ ।

सुरक्षित भविष्यको ग्यारेन्टी कुनै पनि श्रमिकको उत्पादकत्व उसको मानसिक निश्चिन्ततामा भर पर्छ । "आज कमाएर आजै सकिने" र "भोलि बिरामी पर्दा वा बुढेसकाल लाग्दा के गर्ने ?" भन्ने त्रासलाई यो कोषले संबोधन गरेको छ । कोषमा आवद्ध भएसँगै श्रमिकले प्राप्त गर्ने औषधि उपचार, स्वास्थ्य तथा मातृत्व सुरक्षा, दुर्घटना र अशक्तता सुरक्षा, आश्रित परिवार सुरक्षा र वृद्ध अवस्था सुरक्षा योजनाले नागरिकलाई राज्य हुनुको प्रत्याभूति दिलाएको छ ।

चुनौती र विस्तारको आवश्यकता रहेको आम बुझाई सकारात्मक छ । 
यद्यपि, कार्यक्रमका केही चुनौतीहरू अझै कायमै छन्  ।

अनौपचारिक क्षेत्रको सहभागिता व्यापक हुनु जरुरी देखिन्छ। अझै पनि ठूलो संख्यामा रहेका अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिक र स्वरोजगार व्यक्तिहरूलाई पूर्ण रूपमा यस प्रणालीमा समेट्न सकिएको छैन । उनीहरूलाई कोषको दायरामा ल्याउनु नै अहिलेको मुख्य आवश्यकता हो ।

चेतनाको कमी भने पक्कै भएको छ । धेरै श्रमिक र रोजगारदाता अझै पनि यसका दीर्घकालीन फाइदाबारे अनभिज्ञ छन् । यसलाई झन्झटिलो प्रक्रियाका रूपमा नभई 'अनिवार्य बचत र सुरक्षा'का रूपमा बुझाउनु जरुरी छ ।

सेवाको सरलीकरणहरुमा कोषबाट प्राप्त हुने सुविधाहरू लिन झन्झटिलो हुनुहुँदैन । प्रविधिमैत्री र पारदर्शी सेवा प्रवाहले नै यसप्रति नागरिकको विश्वास थप मजबुत बनाउनेछ ।

सामाजिक सुरक्षा कोष केवल एउटा सरकारी योजना मात्र होइन, यो नागरिकको स्वाभिमान र सुरक्षित जीवनको आधार हो । रोजगारदाताले यसलाई दायित्वका रूपमा मात्र नहेरी दक्ष र सुरक्षित जनशक्ति निर्माणको माध्यमका रूपमा लिनुपर्छ भने सरकारले यसको दायरालाई फराकिलो बनाउँदै लैजानुपर्छ । जबसम्म नागरिकले आफ्नो भविष्य सुरक्षित देख्छ, तब मात्र मुलुक समृद्धिको दिशामा अघि बढ्न सक्छ । त्यसैले, सामाजिक सुरक्षा कोषलाई साँच्चिकै 'नागरिकको सहारा' बनाउन सबै पक्षको इमानदार प्रयास अपरिहार्य छ ।